افغانستان مشاهیرتاریخویاړونه او کارنامې

محمد ایوب خان څوک و؟

سردار ایوب خان ( ولدِ امیر شیرعلی خان ) د افغانستان یو ملی اتل دی چی د میوند په فاتح سره شهرت لری . سردار ایوب خان د غیرت او شهامت له مخی د وزیر اکبر خان ( ولدِ امیر دوست محمد خان ) سره برابر دی . د انګریزانو سره په لومړۍ جګړه ( ۱۸۴۰ ـ ۴۱ ) کی یو شمیر ملی مبارزینو او اتلانو د وزیر اکبر خان څخه مخکی د انګریزانو پر ضد پاڅون پیل کړی و ( لکه عبدالله خان اڅکزی ، امین الله خان لوګری ، میربچه خان ، سلطان جان او ډیر نور ) او ټولو په ګډه انګریزان تباه کړل ؛ مګر د انګریزانو سره په دوهم جنګ ( ۱۸۸۰ ـ ۸۱ ) کی د آزادۍ غوښتونکو مشري یوازی د ایوب خان په لاس کی وه چی د میوند په دښت کی یې انګریزان تباه او برباد کړل ( د۱۸۸۰ د جولای ۲۷ ) . په دې جنګ کی څه باندی ۱۳۰۰ برتانوي پوځیان ووژل سول او خورا زیات هم زخمیان سول او ټوله وسله او جبه خانه یې ونیول سوه . دغه سوبي د روحیاتی او معنوي پلوه ستر اهمیت وښندئ چی له امله یې بیل سوئ کندهار پسله ۸۸۸ ورځو بیرته د خپل مورني هیواد افغانستان سره ملحق سو . هو ، دا بېله شکه د ایوب خان او ملګرو ستر ملی خدمت دی چی افغان تاریخ پرې ویاړی . د میوند سوبه هغه تاریخی پېغور دی چی برتانوئ نسل به تل د دې نوم په اورېدو سره روحأ ځوریږی .

غازی ایوب خان د همت ، شجاعت او شهامت له مخی بېله شکه د امیر شیرعلی خان ځای ناستی کېدای سو خو د څلورو عواملو له مخی یې د واکمن کېدو چانس نه درلود :
لومړی دا چی د خپل مشر او سکه ورور یعقوب خان ډیر احترام یې کاوه ؛
دوهم دا چی پلار یې شهزاده عبدالله جان چی خورا ډیر پر ګران و ، خپل ولیعهد ټاکلی و ؛
درېیم دا چی د سیاسی ځیرکۍ او اداري چالاکۍ څخه لږ برخمن و ؛
څلورم دا چی د انګریزانو سره یې غلیمانه رویې او د هغوی توطیې د ده مخه نیوله .
په هر صورت ، د میوند تر سوبی وروسته ایوب خان ژر کندهار ته رانه غلی بلکی ډیر وځنډېدی چی دې کار د ناکامۍ سره مخامخ کړ . د اګسټ پر ۱۶ یې پر کندهار سخته حمله وکړه او برتانویانو ته یې ډیر تلفات واړول ، آن د هغوی تکړه قوماندان ( جنرال بروک ) یې ووژئ خو ښار یې و نه نیوئ . دا د میوند تر سوبی وروسته د ایوب خان لومړنۍ بدمرغي وګڼل سوه . ده وروسته سېنټ جان ته یو خط ولیږی چی داسی غوښتنه یې ترې وکړه : « زما ښکاره هدف دا دی چی د برتانوي حکومت هغه لطف او مهرباني چی د مرحوم امیر سره یې لرله ، زما سره هم وسی . » البته د مرحوم امیر څخه یې مطلب خپل پلار امیر شیرعلی خان و . خو انګریزانو ده ته زړه نه نږدې کاوه او ځنی بیرېدل .
دا لا څه ، جنرال رابرټس د کابل څخه د لسو زرو پوځیانو په مشرۍ د ایوب خان د ځپلو او ماتولو په غرض ۳۱۵ میله واټن په صرف ۲۲ ورځو کی طی کړ څو چی د اګسټ پر ۳۱ راورسېد او په سبا یعنی د سپټمبر پر لومړۍ نېټه یې د بابا ولی ، پیر پایمال او چهل دختران په حصو کی د ایوب خان پوځ ته ماته ورکړه . د ده تکړه قوماندان ( سردار عبدالله خان ولدِ سردار سلطان احمد خان ) او نور تکړه ملګري یې ووژل سول څو چی دئ هم مجبورأ هرات ته وتښتېد . د ده سره په دې تګ کی د ده میره یعنی د ولیعهد عبدالله جان مور ، د هغې لور او زوم ( سردار محمد هاشم ) او د امیر شیرعلی خان د کورنۍ نور غړي چی په کندهار کی د ایوب خان سره یو ځای سول ، ملګري وو . دا د ایوب خان دوهمه بدمرغي آن بربادي وګڼل سوه . برتانویانو جنرال رابرټس ډیر ونازاوه . ډول ډول لقبونه ، انعامونه ، اکرامونه او مډالونه یې وروبخښل . آن ملِکې د ده آس او سپي ته هم جنګی مډالونه ورکړل . خو دا هر څه صرف د ځانو د خوشحالولو لپاره وو او د میوند د فتحی بدنامي او بې حیثیتي یې په هیڅ ډول نسوه پټولای .
دې شکست ایوب خان پوه کړ چی د انګریزانو سره یوازی په وچو احساساتو سره ډغري نسی وهلای ، بلکی انعطاف او دیپلوماسۍ ته هم اړتیا لری . نو هغه و چی د ۱۸۸۱ په فبروري کی یې کندهار ته خپل دوه استاځی ( سردار عبدالله خان ناصري او عمر جان صاحبزاده ) ولیږل تر څو هلته د سیاسی چارواکي ( سېنټ جان ) سره ووینی او ورته ووایی چی دئ د خپل ورور امیر محمد یعقوب خان ځای ناستی دی او کندهار باید ده ته وسپارل سی . خو سېنټ جان پسله ډیر انتظاره هغوی ته وویل چی موږ کندهار امیر عبدالرحمن ته سپارو او د هغه سره مو خبري او فیصله هم کړې ده ، نو ایوب خان دي د هغه سره جوړ راسي . دا ځکه چی موږ د افغانستان څخه وزو او عبدالرحمن خان د هیواد واکمن دی . هیًت چی مأیوسه هرات ته ستون سو ، نو ایوب خان وغوښته چی عبدالرحمن خان ته سبق ورکړی .
په هر حال ، عبدالرحمن خان ته د اپریل پر ۱۶ کندهار وسپارل سو او انګریزان پر ۲۷ د افغانستان څخه ووتل او په دې ډول د انګریزـ افغان دوهمه جګړه پای ته ورسېده . خو ایوب خان وغوښته چی ( دا ځل د امیر عبدالرحمن پر خلاف ) رامخته سی او کندهار ونیسی . هغه د هرات څخه را وخوځېد او کندهار ته نږدې د امیر څلور کنډکونه ور واوښتل څو چی د جون په نیمایی کی یې کندهار بېله کوم خاص مقاومت څخه ونیوئ . خو امیر د ۱۲۰۰۰ ښه وسلوال پوځ سره کندهار ته راغی او د سپټمبر پر ۲۲ یې ایوب خان ځکه مات کړ چی نوموړو څلورو کنډکونو بغاوت وکړ. نو هغه و چی ایوب خان بیرته هرات ته وتښتېد . دا د ده درېیمه بدمرغي ګڼل کیږی .
دا لا څه ، امیر مخکی له دې چی کندهار ته را روان سی ، د تاشقرغان والی ( جنرال عبدالقدوس ) ته یې هدایت کړی و چی هرات ته وخوځی او هغه د امیر لپاره ونیسی ، ځکه د ایوب خان ټول پوځ کندهار ته راغلی او هرات خالی و . هغه هم همداسی وکړه او د اکتوبر پر دوهمه یې هرات بېله کوم خاص مقاومت څخه ونیوئ . نو کله چی ایوب خان مات سو او مخ پر هرات روان و ، پر لاری په سبزوار کی خبر ورته راغی چی امیر ته وفاداره پوځیان د شا لخوا هرات ته راغلي او هغه یې نیولی دی ، نو ډیر خپه سو او مجبورأ مشهد ته ولاړ او د جلا وطنۍ په غېږ ورغی . دا د ایوب خان څلورمه بدمرغي ده چی د ده سیاسی رکود او سقوط یې پایله سوه . ایوب خان وغوښته چی له ایرانه بخارا ته وخوځی مګر د یو لړ ستونزو او خنډونو له امله مجبور سو چی په ایران کی شپږ کاله پناهنده سی . همدا علت دی چی یو مشهور ایراني روحاني شخصیت ( حاجی عبدالحسین شاه ) ایوب خان ته خبردارئ ورکړی و چی ایران ته یې سفر یوه داسی تلکه ( لومه ) ده چی بیا ورڅخه وتل ګران دی .
ایوب خان غوښته چی افغاني پولی ته نږدې یعنی په مشهد کی و اوسیږی خو ایراني قاجار واکمن د برتانیې د فشار له امله هغه په تهران کی ایسار کړی و ، وروسته یې کوچان ته ولیږی چی د روسیې د انتقادونو سره مخامخ سو . ایوب خان په۱۸۸۷ کی په پټه مشهد ته راغی تر څو افغانستان ته داخل سی ( ځکه په هرات کی دوو لیواوو امیر ته بغاوت کړی و او ایوب خان یې مرستي ته وربللی و ) . خو امیر ته دا اطلاع رسېدلې وه او هغه د مقابلې لپاره د دوه نیم زره آس سپرو یو تکړه پوځ ورلیږلی و چی هغه د ده مخه دب کړه او ځکه نو دئ بیرته مشهد ته پر شا سو . دا د ایوب خان پنځمه بدمرغي ده چی نور یې نو وسلوال مقاومت هم پای ته ورسېد .
د ایوب خان خوځښتونو برتانوئ هند ډیر په عذاب کړ څو چی دوې طرحی یې جوړي کړې : لومړی دا چی ایوب خان او ټول ملګري به یې په هندوستان کی بې ځایه کوی ، دوهم دا چی د ځینو مشهورو مشرانو په رابیلولو سره به یې غورځنګ دړي وړی کوی . خو کله چی ایوب خان په اکتوبر کی مجبورأ پر شا تګ وکړ نو انعطاف او نرمښت یې غوره کړ او د برتانویانو سره په هند کی د استوګنی لپاره موافقې ته ورسېد .
د دې فشارونو او جنجالونو له امله په مشهد کی برتانوي کونسل ( برید جنرال مک لین ) تر یو لړ خبرو اترو وروسته د سردار ایوب خان سره یو موافقت لیک امضا کړ چی د هغه له مخی هند ته « د انګلستان د درانه او عزتمن میلمه » په حیث روان سو . دا موافقت لیک ډیر پټ ساتل کېدئ ، خو آوازې خپرې سوې چی د سردار ایوب خان سره ژمنه سوې ده چی د امیر عبدالرحمن خان سره به د برتانوي هند د اړیکو د خراب تیا او یا د هغه په مړینه سره دئ تخت ته رسوي . ښایی دا انګېرنه او ادعا غلطه وی ، خو انګریزان د خپلی دیپلوماسۍ په برکت وتوانېدل چی په یو تیر دوه نښانه ووهی ، یعنی یو خو ایوب خان د ځانو سره نظربند وساتی او بل دا چی د اړتیا پر مهال یې په خپله ګټه ( او د امیر پر خلاف ) وکاروی . نو ځکه هغوی تسکین او بېغمه سول او خپلی پولی یې ګام پر ګام د افغانستان د خاوري دننه ته په راڅکولو کړې او امیر عبدالرحمن خان یې مجبور کړ چی د ډیورنډ تړون ورسره لاسلیک کړی ، که نه ایوب خان یې د یو تهدید په حیث ورته ساتلی و !
په هر صورت ، ایوب خان د خپلو ملګرو ، سړیو ، ښځو او کوچنیانو سره چی ټول ۸۱۴ تنه ښوول سوي ، هند ته پر لار باندی بغداد ته ورسېدل چی د بصرې څخه د دوو بیړیو په ذریعه د ۱۸۸۸ د مې پر شپږمه کراچی ته ورسېدل . د هغوی لپاره په راولپنډۍ کی د استوګنی ترتیبات نیول سوي وو چی د دوبي ( اوړی ) وخت به یې په مري کی تیراوه .
وروسته د کراچی څخه په دوو اورګاډو کی مري ته روان سول چی یوه غرنۍ سیمه ده او په ژمی کی راولپنډۍ ته راغلل . د سردار لپاره د میاشتی اته زره روپۍ او ملګرو ته یې د حیثیت او رتبې له مخی د سړي په سر د ۱۸ څخه تر ۱۲۰۰ روپیو پوری مدد معاش وټاکل سو . د وخت په تیرېدو سره دوی اړ وو چی لویی کورنۍ په کوچنیو معاشونو سره وچلوی . په دې ډول نو دغو خلکو د غربت او لټۍ ژوند تیراوه چی وخت یې په بې ځایه خبرو ، چټی بحثونو او غیبت کولو سره له لاسه ورکاوه . ایوب خان چی د پالنی لپاره یو لوی غولی ( انګړ ) ، څلور میرمنی ، څه کم شل اولادونه ، او ښه ډیري خدمت ګارانی ور د غاړی وې ، خپل اکثره وخت په نښه ویشتلو د هوسیو پر ښکار ، آس سپرلۍ ، فوټبال لیدلو او یا هم په خپل حرم سرای کی تیراوه .
یوه ورځ چی یې کله په غولې کی قدم واهه ، پر لوڼو باندی راغی چی په ناوکیو یې لوبی کولې . یوه یې راولاړه سوه او د ده د کوټ په نیولو یې داسی ورته وویل : « بابا ! هله ما ته زما د نوو واده سوو ناوکیو مخپېټک راکړه . » سردار هم لاس جیب ته کړ او د سلو روپیو یو لوټ یې راوکیښ او خپلی لور ته یې په موسکا سره ورکړ .
امیر عبدالرحمن په دې قصه تر خبرېدو وروسته ایوب خان ته په خپل لاس لیکل سوي یو خط کی ده ته د دې هسی ژوند په هکله د پېغور په ترڅ کی داسی وویل : « زما ګرانه د اکا زویه ! زه د دې خبري په اورېدو هیښ سومه چی د میوند فاتح دونه ټیټ راغلی دی چی خپل ګران وخت د ناوکیو په ودونو تیروی . »
کله چی انګریزانو ( د ۱۸۷۹ د مې پر ۲۶ ) پر امیر محمد یعقوب خان باندی د ګندمک معاهده وترپله او بیا یې ( د ۱۸۹۳ د نوامبر پر ۱۲ ) پر امیر عبدالرحمن خان باندی د ډیورند معاهده پسی وترپله او په دې ډول افغانستان دوه ځله قیچی او نیمه خوا سو ، نو سردار ایوب خان به ډیر ځورېدئ او زړه یې خوړئ .
سردار ایوب خان به د برتانوي افسرانو سره ډیر دوستانه چلند لاره او د هغوی سره به یې په آزادۍ سره پر پوځي مسألو خبري کولې . هغوی د ده له ښه تحلیل او برداشت څخه اغیزمن وو او پر ځینو مهمو مسألو به یې د ده نظر پوښتیً .
د ۱۹۰۰ کال په ډسمبر کی ایوب خان په دهرادون کی د خپل مشر ورور امیر محمد یعقوب خان لیدو ته ورغی . دا تر ۲۷ کالو وروسته د دوو وروڼو لومړنۍ او وروستۍ لیدنه وه . د ۱۹۰۱ په اکتوبر کی امیر عبدالرحمن په کابل کی مړ سو او زوی یې حبیب الله خان پاچا سو چی ډیر نرم خویه انسان و . هغه ټولو مخالفینو ته عامه بخښنه اعلان کړه چی له امله یې د ایوب خان ګڼ شمیر ملګري بیرته کابل ته ولاړل او ایوب خان نور نو پر میدان یوازی پاته او پوه سو چی دریځ یې د یو سیاسی بندي غوندی دی چی مطلقأ د برتانویانو په اختیار کی شپې سبا کوی .
وروسته د امیر حبیب الله په غوښتنه انګریزانو درمسالې ته ولیږی او تر ۲۳ ورځو وروسته یې د هیمالیا د غرنیو سیمو په ( دل هوسي ) کی استوګنه ورکړه ، څو چی د ۱۹۰۲ د اکتوبر پر درېیمه لاهور ته ولاړ او د ژوند تر پایه هلته و اوسېدئ .
امیر حبیب الله خان د برتانوي مقاماتو د پرله پسې غوښتنو له امله د ۱۹۰۶ په وروستیو کی هند ته په سفر روان سو . د ده سره ۱۱۰۰ افسران او ساتندویان ملګري وو چی د ۱۹۰۷ د جنورۍ پر دوهمه د خیبر درې لویدیځی څوکی لنډي کوتل ته ورسېد او د برتانوي چارواکو لخوا یې تود او پرتمین هرکلی وسو .
ایوب خان دا مهال په لاهور کی بېکاره شپې ورځی تېرولې . انګریزان ځکه په وهم کی وو چی مبادا ایوب خان د دې خلا څخه استفاده ونکړی او افغانستان ته داخل نسي . انګریزان چی دئ یې تر بشپړ څارنی لاندی و ، ښه پوهېدل چی دئ یو وطنپرست شخص او د انګریزانو مخالف دی ، نو مسلسله هڅه یې کوله چی هغه افغانستان ته داخل نسي او امیر ته خطر ایجاد نکړی . له دې نه علاوه ، د امیر سفیرانو هم ایوب خان تر نظر لاندی نیولی و او د ده هر عمل او قدم یې تعقیباوه او کابل ته یې راپور ورکاوه .
برتانویانو د دې لپاره چی له یوې خوا د ایوب خان پام بل لور ته واړوی ، او د بلی خوا امیر حبیب الله خان خوشحاله کړی ، ایوب خان ته یې بلنه ورکړه چی د تفریح لپاره انګلستان یا جاپان ته سفر وکړی . ایوب خان د یو هیوادپال انسان په توګه هره ورځ د جاپان خبرونو ته متوجه و . هغه په دې ښه پوهیدئ چی افغانستان په دوو جګړو کی د نړۍ ستر ځواک یعنی برتانیې ته سخته ماته ورکړې وه او کټ مټ جاپان بیا دوه کاله مخکی ( یعنی په ۱۹۰۵ کی ) تزاري روسیې ته همداسی ماته ورکړې وه . نو ځکه یې جاپان غوره کړ تر څو د هغه هیواد د مشرانو او جنرالانو سره وګوري .
که څه هم جاپان ته د ایوب خان د تګ هڅونه د امیر حبیب الله خان د سلطنت د ساتنی او بقا په خاطر وه ، لاکن امیر حبیب الله خان په دې اقدام خواشینیً سو او د جنوري پر نهمه یې « سر لویًس ډین » ته ولیکل چی جاپان ته د ایوب خان دوه میاشتنی سفر د ده نظریو ته په کتنه سره چی برتانوئ حکومت هم ښه په خبر دی ، زما د حیرانتیا سبب سو . خو امیر بیا هم په دې لیک کی هغه احتمالی خطر هم یاد کړی دی چی د ده د غیابت پر مهال د ایوب خان لخوا ممکن و .
دا لا څه ، د فبرورۍ پر ۲۱ د جاپان څخه برتانوي مامورینو د انګلستان خارجه وزیر ( سر اډوارډ ګري ) ته ولیکل چی په افغانستان کی د امیر د غیابت پر مهال هلته په هند کی د سردار ایوب خان شتون یو لوی مشکل دی او که نوموړی سردار د دې موقع څخه مستفید سی او افغانستان ته ننوزی ، نو برتانیې ته به لویی ستونزی ایجاد کړی . همدا علت و چی د برتانوي هند حکومت وپتېیله چی ایوب خان باید جاپان ته سفر وکړی تر څو د هند او افغانستان دواړو څخه څه موده لیری وی او برتانوي مقامات په آرامۍ او بېغمۍ سره د افغان امیر په سفر او میلمه پالنه بوخت وی .
د دې تاریخی لیک متن او جاپان ته د ایوب خان د تګ هڅونه ښییً چی تر څو ایوب خان ژوندی و ، امیر حبیب الله خان او برتانویان د هغه څخه بیرېدل چی مبادا افغانستان ته داخل نسي .
په هر صورت ، ایوب خان د خپل یو شمیر ملګرو او برتانوي سیاسی افسر ( ډګروال وایټ ) په ملګرتیا د بمبیً څخه په یوه بخاري بیړۍ کی د سنګاپور پر لور وځېد . وروسته هانګ کانګ ته ورسېد . له هغه ځایه ایوب خان او ملګري یې په یوه جاپانۍ بیړۍ کی مخ پر جاپان روان سول . جاپانیانو د ایوب خان تود هرکلی وکړ او خپرونو « د میوند فاتح » په ستاینو او پالنو سره ونازاوه .
ایوب خان د ځینو جاپاني اتلانو او فاتحانو سره وکتل چی په هغو کی د روسیې سره د جګړې اوڅار قهرمانان جنرال ( توګو ) ، مارشال ( نوګي ) ، مارشال ( تیرا اوچی ) چی وروسته د جنګ وزیر سو ، او پخوانیً جاپانیً چارواکیً ( اوکوما ) هم شامل وو . خو برتانوي مقاماتو اجازه ورنکړه چی د جاپان د امپراتور ( متسو هیتو ) سره وګوری .
ایوب خان په دې سفر کی د روسیې سره د ۱۹۰۵ کال د جګړې د زخمیانو پوښتنی او عیادت ته هم ورغی او هغوی ته یې اعانې او تحفې ورکړې .
په جاپان کی د استوګني پر مهال ایوب خان او ملګرو یې په جګړه کی د استعمال سوي جنګي بیړۍ ( توګو ) او تر ټولو پیاوړي جنګیالي ( ساتسوما ) په لیدلو سره خوښي وښودله . برتانوي بحري او پوځی اتشو ( ډګروال هیوم ) او ( تورن ډیلمر ) به دوی فابریکو ، د بیړیو کارځایونو او نورو ښه ځایونو ته بېول .
ایوب خان او ملګري یې په هره برخه کی د جاپان د دومره چټک پرمختګ څخه اغیزمن سول . یوه ورځ یې د جاپاني شاهی ګارډ په لیدلو چی ده ته یې د خپل هیواد نیکمرغه ورځی ورپه یاد کړې ، سترګی له اوښکو ډکي سوې .
کله چی د ۱۹۰۷ د مارچ په وروستیو کی امیر حبیب الله خان خپل سفر پای ته ورساوه او د افغانستان پر خوا روان سو ، نو ایوب خان ته هم اجازه ورکړه سوه چی هند ته راستون سي . په دې ډول هغه د مارچ پر ۱۴ د کوبی د بندر لخوا په ( اس . اس . مانیل ) بیړۍ کی بیرته هند ته راوستل سو .
په هرحال ، جاپان ته دغه سفر ایوب خان دونه ډیر وځوراوه چی لاهور ته په راستنېدو یې بېله ځنډه د مرستیال واکمن څخه وغوښته چی د ۱۸۸۷ کال لوزنامه فسخ کړی او بیرته مشهد یعنی هغه ځای ته د تګ اجازه ورکړی چی ورڅخه راوستل سوی و . متأسفانه برتانویانو د ده پر غوښتنه غوږ کوڼ واچاوه او هڅه یې وکړه چی هغه د معاش په ډیروالي او کوچنیانو ته یې د وړیا زده کړي د برابرولو په خبرو خوشحاله کړی چی ګواکی د تعلیم تر بشپړولو وروسته به ښې وظیفې ورکړی . خو ایوب خان دا وړاندیز و نه مانه . هغه دونه ټیټ نه و چی په داسی وړوکو شیانو پسی یې سر ګرځولای . ده خو آن د خپل معاش په زیاتېدنه کی سره له دې چی پوروړی و ، هم چُرت و نه واهه . ځکه ، برتانوي هند ته د پیسو ګټلو او ځمکو تر لاسه کولو لپاره نه بلکی د یوې موقع موندلو لپاره راغلی و تر څو لوی هدف یعنی پاچهي تر لاسه کړی . خو دا د ده ځانی آرمان و ، حال دا چی برتانویانو د یو سیاسی بندي په حیث یوازی د خپلو ګټو په خاطر ساتلی و . تاریخ پوهان وایی چی « سردار ایوب خان د ډیرو ډګرونو جنګیالی و ، خو د خپل سیال امیر عبدالرحمن خان غوندی لیری کتنه ، چل ول او لاری چاری یې زده نه وې . نوموړئ یو عملی سړی نه بلکی د یو نظریاتی په حیث و اوسېد او مړ سو . لیری راتلونکي ته یې نظر نسو اچولای چی په دې توګه یې ډیر طلایی چانسونه له لاسه ورکړل . ده د ژوند په وروستیو کی خپلی تیروتني درک کړې ، خو نور نو ډیر ناوخته و . »
د ایوب خان ژوندون د سوبو ، ناکامیو ، خوښیو ، بدمرغیو اوغمونو یوه عجیبه مجموعه ده . یوه ورځ لوی لښکر ورپسی روان وی او بله ورځ یې په پردي هیواد ، غلیم هیواد او مات کړي هیواد کی پناه اخیستې وی .
ایوب خان د ژوند په وروستیو کی ډیر خواشینی او تر دماغي بوج لاندی و چی څو مهم علتونه یې دا دي :
لومړی ـ افغانستان ته یې ستنېدل ورځ په ورځ ناشونی کېدئ تر څو د خپل پلار تخت یې بیرته ګټلی وای ؛
دوهم ـ د خپلو بیلابیلو ماندینو او زامنو تر منځ تربګنیو او بد نیتیو د ده ژوند ورځ په ورځ تریخ کاوه ؛
درېیم ـ د ده د کورنۍ ډیرېدونکی خرڅ و چی نه یې سو کولای په خپل لږ معاش یې پوره کړی وای .
همدا ظاهري علتونه وو چی د میوند فاتح د ۱۹۱۴ کال د اپریل پر اوومه د زړه د حملې ښکار سو . خو نور بیا د توطیې خبره کوی او وایی چی د ده یوې خادمی چی ( ګلابي ) نومېده ، ده ته زهر ورکړي وو او بیا یې خفه کړی و تر څو چی ساه یې وختله . دا خبره ځکه کیږی چی د ده پر غاړه د ګوتو نښه واضحأ معلومېدله . خو هر څه چی وو ، که د انګریزانو توطیه وی یا کورنۍ دسیسه او یا هم طبیعی مړینه وی ، سردار ایوب خان د خپل وصیت سره سم ( چی ویلی یې وو زما جسد په افغانستان یا پښتونخوا کی خاورو ته وسپارئ ) د پیښور د شیخ حبیب په هدیره کی ښخ سو . الله دی یې د ټولو مسلمانانو سره مرحوم او مغفور ولری .
ایوب خان یوولس زامن او شپږ لوڼی پریښوولې . یو زوی یې په لاهور کی او نور د هند په الله آباد کی اوسېدل ، ښایی اوس هم د هغوی اولادونه ، یعنی د ایوب خان لمسیان همالته استوګن وی .
هو ، ایوب خان خپل ژوند په خوښۍ ، نیکمرغۍ او هستۍ سره پیل کړی و . ځواني یې په دلاورۍ ، ځواکمنۍ او اتلولۍ سره تیره کړه ، خو د ژوند وروستۍ موده یې په خوارۍ ، بدمرغۍ او بې کسۍ سره ختم سوه او زخمی زړه له نړۍ څخه ولاړ . نن د د دغه ملی اتل د مړینی سلمه کالیزه ده ، نو یاد دی یې قایم او نوم دی یې دایم وی . والسلام ، ( ن . صمد ).

اړونده مأخذونه :
۱ ـ د میوند فاتح ؛ محمد علی میوندي ، ژباړن : عبدالنافع ثنا ، کندهار ، ۱۳۸۷ لمریز .
۲ ـ افتخاراتِ افغان ؛ عبدالحکیم طبیبی ، کابل ، ۱۳۵۲ شمسی .
۳ ـ افغانستان در قرن نزده ؛ سید قاسم رشتیا ، کابل ، ۱۳۴۶ شمسی .
۴ ـ هند او افغانستان ، ۱۸۷۶ ـ ۱۹۰۷ ؛ ډي . پي . سینګال ، نوی ډیلی ، ۱۹۶۲ .
۵ ـ افغانستان در پنج قرن اخیر ؛ میر محمد صدیق فرهنګ ، مشهد ـ ایران ، ۱۳۷۱ شمسی .
۶ ـ انګلستان د افغانستان پر ضد ؛ نفتولا خالفین ؛ پښتو ژباړه : شاه محمود نېک ، ماسکو ، ۱۹۸۰ .

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
وسیع ویب
error: checked